بر اساس تحلیل کارشناسان مسائل بینالملل، رویکرد ایالات متحده در قبال جمهوری اسلامی ایران همواره تحت تأثیر محاسبه پیچیده هزینهها و منافع قرار داشته است. به نظر میرسد مجموعهای از عوامل راهبردی، واشنگتن را از رویارویی نظامی مستقیم بازداشته و به سمت میز مذاکره سوق میدهد.
از نگاه این تحلیلگران، توان بازدارندگی ایران یکی از مولفههای کلیدی این معادله است. موقعیت جغرافیایی ممتاز ایران، توانمندیهای موشکی و امکان اختلال در عبور و مرور انرژی از تنگه هرمز، همراه با شبکه متحدان منطقهای، هرگونه اقدام نظامی گسترده را با ریسک بالا برای منافع آمریکا و متحدانش همراه میسازد.
از سوی دیگر، هزینههای سرسام آور جنگ برای آمریکا قابل اغماض نیست. تلفات انسانی، هزینههای چندین هزار میلیارد دلاری بازسازی و تثبیت، و پیامدهای بیثباتکننده یک درگیری طولانی بر بازار انرژی جهانی، از جمله این موارد است.
افول حمایت عمومی از درگیریهای نظامی پرهزینه نیز یک محدودیت داخلی برای سیاستگذاران آمریکایی ایجاد کرده است. تجربه طولانی و پرهزینه جنگهای عراق و افغانستان، تمایل شهروندان آمریکایی به ورود به جنگی جدید در خاورمیانه را به شدت کاهش داده است.
همچنین، نگرانی از گسترش بیثباتی در منطقه وجود دارد. یک درگیری مستقیم میتواند موجب فعالشدن نیروهای نیابتی ایران در کشورهایی مانند لبنان، عراق، سوریه و یمن شده و امنیت نیروهای آمریکایی و متحدان کلیدی مانند اسرائیل و عربستان سعودی را به مخاطره بیندازد.
نتیجه این محاسبات، احتیاط و تمایل به مذاکره از سوی واشنگتن ارزیابی میشود. تحلیلها حاکی از آن است که آمریکا ترجیح میدهد آغازگر یک جنگ تمامعیار نباشد. در طرف مقابل، ایران این احتیاط را عاملی برای تقویت موضع چانهزنی خود تفسیر کرده و با هوشیاری وارد مذاکرات خواهد شد.
بیاعتمادی عمیق ناشی از خروج یکجانبه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸، چالش اصلی پیشروی توافق جدید است. تهران تاکید دارد که برای تعهد مجدد، به تضمینهای اجرایی معتبر و قوی نیاز دارد تا از تکرار چنین رخدادی در آینده جلوگیری شود.
چارچوب مذاکراتی ایران بر چند اصل استوار است: حفظ دستاوردهای امنیتی و اقتصادی، تأمین منافع حیاتی و تمامیت ارضی، و اصرار بر رفع کامل و بدون قید و شرط تحریمها به عنوان حق مسلم کشور. از دیدگاه تهران، هرگونه مذاکرهای که به معنای عقبنشینی از اصول دفاعی یا منطقهای باشد، قابل پذیرش نیست.
پس نتیجه میگیرند که ایران مذاکره را ابزاری برای تثبیت جایگاه خود و تضمین منافع ملی میداند و ممکن است در ازای احترام طرف مقابل به حاکمیت و منافعش، برای گفتوگو درباره ثبات منطقهای اعلام آمادگی کند. موفقیت هر گفتوگوی آتی، منوط به رویکردی مبتنی بر احترام متقابل و دوری از تحمیل یا تهدید ارزیابی میشود.
